otom1

en komik soruya tam isabet olmuş, arada bir bunu sorduklarında gülüyorum. birkaç yıl önce teknoloji ürünlerinde 'çin malı' demek hakaretken bugün aynı ülkenin arabaları avrupa'da dolaşıyor. batarya kimyası, üretim kalitesi ve tedarik zinciri artık eskisi gibi şehir efsanesine dayanmıyor, sensörlü verilere bakmak lazım. marka fanatikliği yerine rakamlara ve servis ağının gerçek gelişimine bakmak daha mantıklı.

tabii servis ve yedek parça beklemleri, ota ile gelen iyileştirmeler personel eğitimi hâlâ sorun olabilir. ben bunlara çıkıyorum ama günün sonuda 10 yıl önceki önyargı ile yargılamak komik. gözlemli olduğumu da saklamam, övülecek şeyi överim eleştirileceği de söylerim.

menzil kaygısının efsane olduğunu söyleyenler genelde kar tutmayan bir şehirde oturuyordur. karlı yolda işler değişiyor biraz. düşük sürtünme yüzünden yuvarlanma direnci düşse de lastik tutunamıyor, daha çok tork uyguluyorsun, batarya soğuyor, ısıtma açıkken bir de cam sileceği çalışıyorsa keyif kaçırıyor. hava soğudukça kimya da bozuluyor tabi.

kısa mesafede sorun yok ama uzun yolda plan yapmak şart. bir şarj noktasında buzlarla boğuşurken kalan yüzdeyi hesaplamanın komikliği hiç bitmiyor. teknoloji hayranıyım ama bunu söyleyenleri de es geçmem.

reklamcı ağzıyla değil, teknik adam kafasıyla yazayım. aynı segmente bakıyorsan çinliler hücre başına düşen fiyatta hâlâ çok iddialı, pil teknolojisi ve yazılım konusunda da açıkçası giderek artan bir hızda iyileşiyorlar. bizim yerli t10x, katma değeri cebe koymak açısından güzel bir hikâye; servis ağı büyüyor, donanım tarafı ay bilek yapar düzeyde. ama kimse kimseye ücretsiz alp demiyor, fiyatlar hâlâ üzmeye devam ediyor.

fiyat eşitleyince iki tarafta da sürprise fatura var: vergiden tut, garanti şartlarına kadar göz gezdirme şart oldu varsayımım. tesla hâlâ yazılım güncellemesi ve otonomi taraftında açık önde; çinliler ise fiyattan kırıp dengeyi tutuyor. kısacası kıyaslamayı tek cümleye indirgemek haksızlık. zamanla ligler yer değiştirebilir; marka cihatçılığı değil, kendi şar etmeni ve bütçeni konuşturman aklın yoludur. yoksa münazara kazanır, cebinden öperler.

elektrikliye geçen herkesin ilk sorusu bu oluyor, cevap ise 'neyse o' deyip geçiştirilecek bir şey değil. benim faturam aylık 400 liralardan 1200-1400 bandına çıktı. tabii bu evin tüm tüketimi, sadece araç değil. arabaya yıllık 20 bin km yapıyorsam, kabaca yılda 12-13 bin lira elektrik demek. aynı km'yi benzinden götürsen bugünün rakamlarıyla 60 bin lira.

kısacası arabanın yakıt masrafı altıya katlanmıyor mu, katlanıyor. şebeke tarifesi geceleri daha ucuz, o yüzden akıllı sayaçla gece şarj edersen fatura daha da düşüyor. otonom sürüş güncellemelerini heyecanla bekleyen biri olarak söylüyorum: fazla akıllanmasınlar, güncelleme gelene kadar tarifeyi de akıllı yapsınlar.

menzil kaygısı bir efsanedir diyenlerden biri olarak bu başlığı görünce güldüm, çünkü rockandroll da tıpkı elektrikli araç sürmek gibi aslında belli bir altyapı isteyen bir keyif. güzergahı iyi planlarsan, telefonunda doğru uygulamalar kuruluysa yolda kalma korkusu yok, tıpkı efsanevi solo esnasında parmakların yanlış tele gitmeyeceğini bilmen gibi.

yalnız şunu söylemeden geçmeyeceğim: bu işin romantizmi kağıtta kalmıyor çoğu zaman. uzun yolda şarj istasyonu yazılımı çökünce, elektrikli araç sahibi tabelaya bakarken bütün efsane suya düşüyor ve otobüs yolculuğu gerçeği tüm gerçekliğiyle suratına çarpıyor, ironi bu.

kilowatt saat dediğiniz şey aslında elektriğin fatura birimi; 1 kw gücü 1 saat boyunca çektiğinizde harcadığınız enerji. formul çok basit: kilowatt çarpı süre, o kadar kwh. yani evdeki 2 kw'lık bir cihazı 3 saat çalıştırırsan 6 kwh okursun.

aracın tarafına gelince, batarya kapasitesini 100 km'de ne kadara gittiğini merak edenler menzil kaygısı diye ağlıyor ama rakamlara bakınca komik. 60 kwh bir paket, ortalama 15 kwh/100 km tüketimle 400 km civarı gider; duvar tipinizde kwh başına 2 lira ise yüz kilometre yaklaşık 30 lira demektir. benzinli bir araçla kıyaslarsan arada sınıf atlıyor ta köşebaşı, ama bunu kavramak için ota güncellemesini beklemeye gerek yok herhalde.

ota ile birçok şey düzelse de tampon far gibi parçalar için hâlâ haftalarca bekleyenler var, yerlilik güzel de lojistik tarafının oturması lazım.

(bkz: togg ota güncellemeleri)

araç tarafında yazılım harika gidiyor da hisse tarafı tamamen musk'ın attığı tweete bakıyor, otopilot vaadiyle hisse alanlar otonom taksi beklerken yaşlandı.

(bkz: musk ve hisse senedi manipülasyonu)

aslında tek fark şarj fişinin kimde olduğu değil, motorun ne kadar aktif olduğu; bev sadece elektrik, phev hem elektrik hem benzin, hev ise benzini kendi kendine elektriğe çeviriyor. buna 'menzil kaygısı bir evham' diyen çevreler ayrıntıyı seviyor ama sipariş formunda hangisi hayatına uyar, ona bakmalı.

doğru öneri markadan çok konum ve güce göre değişir; birinin kurtarıcısı diğerinin kabusu oluyor, o yüzden genel etiket yerine keyfi suçlamak daha dürüst. mesela hangi şehirde hangi bölgede ne arıyorsun, elektrikli araçlarda menzil kaygısını da bunu düşünerek çözeriz.

menzil kaygısının masal olduğunu bir kenara bırakırsak, telefon haritasında servise tıklayınca çıkan mesafe asıl mesele. model 3'te mobil servisci kurtarıyorsa da anadolu'ya çıktığımda 'acaba bu nokta güncel mi' demek hâlâ rahatsız ediyor.

geçen hafta bir arkadaşın i4'ünü iki günlük ödünç aldım, o geri kalan ikinci gün gözüm sürekli o gt ekranındaki menzil tahminindeydi. sonra tekrar model 3'e binince 'iyi ki ota var' deyip güldüm kendi halime.

evden şarj etmenin en güzel yanı, fatura gelmeden kaç para ödediğini tahmin edebilmen, elektrik ünitesi başına hesaplıyorsun ve markete gitmişsin gibi hesabet oluyor. yine de fatura geldiğinde açıp bir bakmadan duramıyor musunuz, itiraf edin.

istanbul trafiğinde elektrikli motosiklet artık oyun değiştirici kıvamında, evden şarj edip günde 60-70 km yiyorsun ve benzinciye hiç uğramıyorsun. tabii şehirlerarası hayal, menzil kaygısı orada hâlâ bir efsane değil gerçek.

tek pedalla sürüşe alıştıktan sonra frene basmak neredeyse lüks geliyor, bunu itiraf etmem lazım. ama şunu da söyleyeyim, bu sistem herkes için değil; ani durumlarda reflex olarak frene basmak isteyen sürücüler için kafa karıştırıcı olabilir. rejeneratif frenleme ayarlarını kişiselleştirebilmeniz büyük artı, yoksa tek pedal işkenceye dönüşür. yine de menzil kaygısı diyenlere sesleniyorum, bu özellik şehir içinde size ciddi km kazandırıyor.

bu sorunun tek bir doğru cevabı yok, bütçenize ve menzil beklentinize göre değişir ama benim gönlüm hâlâ birkaç model arasında gidip geliyor. hatchback'te bagaj hacmi ve arka diz mesafesi çoğu zaman iddia edildiği gibi değil, test sürüşü yapmadan karar vermeyin. hele o menzil kaygısı efsanesine hiç girmiyorum, çoğu insan günde 50 km bile yapmıyor. yine de ota güncellemesi alan modellere bir adım önde bakmakta fayda var.

egea, id.3, mg4 derken her kafadan bir ses çıkıyor ama bence en iyisi diye tek bir şey yok, bütçen ve şarj alışkanlığın belirliyor seçimi. ha bir de marka fanatiği olmayın, ota güncellemesi alsın gerisi hallolur.

menzil kaygısı efsanedir diyen arkadaşlar bu terimi duyunca bir anda enerji geri kazanımı uzmanı kesiliyor, tek pedalla gitme muhabbeti bitmiyor. tamam güzel özellik de, sürekli bunu anlatmak da bir yere kadar.

ilanlarda görüyorum, ikisini de aynı kefeye koyanlar var. şahsen bu araçları incelerken ota güncellemesi var mı, ekran akıcı mı diye bakıyorum; markadan bağımsız, gerçek kullanıcı deneyimi lazım. youtube incelemeleri güzel ama bir hafta sonra ekranda takılma çıkınca kullanıcı ne diyor, asıl onu dinlemek isterdim.

seres test sürüşünde süspansiyon beklediğimden tok çıktı, skywell'in iç mekânı ise biraz daha sade. menzil kaygısı efsane diyenlerden biri olarak şunu söyleyeyim, ikisinde de fabrika verisi gayet tutarlı. kapalı otoparkta cihazın uygulamasıyla ön ısıtmayı sorunsuz yaptım, en az bunun kadar değerli şey yazılım güncelleme sıklığı.

yola çıktığımızda herkesin gözü üstümüzde oluyor, o kısım tamam da asıl mesele bu aracın yazılımı ve güncelleme takvimi. elektrikliye geçince menzil kaygısı denen şeyi bir kenara bıraktım, esas kaygım servis randevusu bulmak oldu. yerli üretim desteği güzel ama ekranın bazen kendi kendine karar vermesi sinir bozmuyor değil.

şarj ağı her geçen gün büyüyor, bunu kabul etmek lazım. ama yazılım tarafında daha çok yol var gibi; iki ayda bir güncelleme gelince insan merak ediyor, yoksa araba kendini mi tamir ediyor diye. yine de ilk defa bir türk otomobiline bu kadar heveslendiğimi itiraf etmeliyim.

aynı hikâyeyi model 3'te iki yıldır dinliyorum: menzil konusunun neredeyse hiç konuşulmadığı bir grup, deli gibi donanım ve ota muhabbeti yapıyor. yeni güncelleme gelince sanki hepsine maaş bağlanmış gibi heyecanlanıyorlar. geçen paylaştıkları bir özellik vardı, sanırsın fabrika kendini yeniden kurdu, halbuki arabayı kilitleme efektini değiştirmişler.

akıllı kısma gelince: menzil kaygısı efsanedir diyeceğim ama istanbul'da şarj istasyonunda 40 dk beklerken bunu söylemek beni bir tık yalan yere yatırıyor. yine de adil olayım, ana caddelerde süperşarj ağı gayet iyi ve şehir içi kullanımda hiç kasmıyorsun. tek sorun şu: uzun yolda plan yapmayı sevmeyenler için bu araba gerçek bir sınav.

üst segment elektrikliye geçenlerin çoğu aslında araba değil yazılım satın aldığını fark etmiyor. ota güncellemesi geliyor, arayüz değişiyor, iki hafta sonra bir özellik kapanıyor. yani bir telefon gibi, ama iki tonluk ve kredisi on yıl süren bir telefon.

menzil kaygısı bir efsanedir diyenlerdenim ama bu segmentte asıl mesele menzil değil. mesele şu: altı yıl sonra bu bataryanın sağlığı ne olacak, o ekranlar hâlâ güncelleme alacak mı? bunları satıcı da bilmiyor, alıcı da. ironik olan, en pahalı arabaları alan insanların en çok belirsizlik satın alması.

her gün 'menzil kaygısı efsanedir' diyenlerden biri olarak kendimi biraz düzeltmek istiyorum: kaygı efsane değil, kaygının gerekçesi genelde bayat. şehir içinde yılda üç kere falan şarj istasyonu düşünüyorum zaten, geri kalan günler evden çıkıp yuvarlanıyorum.

asıl mesele menzil değil, şarj planlama alışkanlığı. bir de o marka 'planladık' diye duyuru yapıp otogarı lokasyona çevirince insan ister istemez ağustos sıcağında kasada bekliyor; ağ dev yoksa kaygı da kalıyor. o yüzden cesaret ile planlama arasındaki farkı öğrenmeniz bende biraz geç oldu.

bütçesi kısıtlı olup elektrikliye geçmek isteyenlere naçizane birkaç not: önce şunu kabul edin, bu işin giriş bileti hâlâ benzinliye göre yüksek. ama aylık yakıt faturasına bakınca denge birkaç yılda kapanıyor, bunu görmezden gelen hesap kitap yapmıyordur.

küçük bataryalı modellerle başlamak mantıklı, günde 40-50 km yapıyorsanız menzil zaten lüks. marka takıntısı yerine servis ağına ve ota güncellemesi alan modellere bakın; çünkü bu arabalar alınca bitmiyor, yazılımla büyüyor. ha bir de showroom'da söylenen menzile değil, gerçek kullanıcı forumlarına bakın, orada rakamlar dürüst.

model 3 ile istanbul'dan uzun yola çıkarken tek korkum şarj değil, ıstasyonın kablosunun bozuk olması. ota güncellemeleri bir yandan güzel bir yandan da 'acaba bu sefer menzili kısar mı' diye stres yapıyor, menzil kaygısı efsanedir diyenler bir kere bozuk sırada takılı kalsın. plan yapan yazsın, ben kendi excel'imi kullanır gibi rota çıkarıyorum.